Καλλιέργεια Σκόρδου: Ο Πλήρης Οδηγός

Ιστορία & καταγωγή του σκόρδου

Το σκόρδο κατάγεται από την Κεντρική Ασία και καλλιεργείται εδώ και πάνω από 5.000 χρόνια. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι το έδιναν στους εργάτες των πυραμίδων για δύναμη και αντοχή, ενώ οι Έλληνες και Ρωμαίοι το θεωρούσαν φάρμακο και τονωτικό.

Στην ελληνική κουζίνα και λαϊκή παράδοση κατέχει κεντρική θέση, από τη σκορδαλιά μέχρι αμέτρητες συνταγές. Είναι από τα πιο εύκολα και ανθεκτικά λαχανικά, φυτεύεται το φθινόπωρο και σχεδόν ξεχνιέται μέχρι την άνοιξη.

Ποικιλίες σκόρδου

Ποια ποικιλία σκόρδου να διαλέξω

Δεν ξέρεις ποια ποικιλία σκόρδου να διαλέξεις; Δες πρώτα τι θέλεις να κάνεις και μετά διάλεξε.

Οι ντόπιες και παραδοσιακές ποικιλίες έχουν συνήθως την πιο γεμάτη γεύση και τις κρατάς και για σπόρο. Τα υβρίδια F1 δίνουν πιο ομοιόμορφη και συχνά πιο ανθεκτική παραγωγή, αλλά δεν κρατάς σπόρο από αυτά.

Κλίμα & έδαφος για το σκόρδο

Το σκόρδο είναι φυτό ψύχους και μάλιστα χρειάζεται μια περίοδο κρύου (κάτω από 10°C) για να σχηματίσει σωστά το κεφάλι, γι' αυτό φυτεύεται το φθινόπωρο. Αντέχει χαμηλές θερμοκρασίες, ακόμη και έντονο παγετό. Την άνοιξη-καλοκαίρι η αύξηση θερμοκρασίας ωριμάζει και ξεραίνει το φυτό.

Θέλει χαλαρό, γόνιμο και καλά στραγγιζόμενο έδαφος με pH 6,0-7,5. Τα βαριά, υγρά χώματα προκαλούν σήψεις. Μη βάζεις φρέσκια κοπριά, που ευνοεί ασθένειες και δίνει μαλακά κεφάλια. Στην Ελλάδα φυτεύεται σε όλες τις περιοχές, καλλιεργείται και συμπληρωματικά σε γραμμές γύρω από άλλα λαχανικά ως εντομοαπωθητικό.

Φύτευση σκόρδου βήμα-βήμα

1. Επιλογή σκελίδων: Χώρισε ένα υγιές κεφάλι σε σκελίδες λίγο πριν τη φύτευση. Χρησιμοποίησε τις μεγαλύτερες, εξωτερικές, δίνουν μεγαλύτερα κεφάλια.
2. Προσανατολισμός: Φύτεψε κάθε σκελίδα με τη μύτη προς τα πάνω και τη ρίζα προς τα κάτω.
3. Βάθος: 3-5 εκ., ώστε η κορυφή να μένει καλυμμένη.
4. Αποστάσεις: 10-15 εκ. επί της γραμμής, 25-30 εκ. μεταξύ γραμμών.
5. Εποχή: Οκτώβριο-Νοέμβριο. Νωρίτερα σε ψυχρές περιοχές. Ελαφρύ πότισμα μετά τη φύτευση αν το έδαφος είναι ξερό.

Πότισμα του σκόρδου

Το σκόρδο έχει μικρές ανάγκες σε νερό, καθώς μεγαλώνει τον υγρό χειμώνα. Οι βροχές συνήθως αρκούν, πότιζε συμπληρωματικά μόνο σε παρατεταμένη ξηρασία, κυρίως την άνοιξη όταν μεγαλώνει το κεφάλι.

Πολύ σημαντικό: σταμάτησε εντελώς το πότισμα 2-3 εβδομάδες πριν τη συγκομιδή, όταν αρχίζουν να κιτρινίζουν τα φύλλα. Το στεγνό τελείωμα σκληραίνει τη φλούδα και εξασφαλίζει καλή, μακρά διατήρηση. Η υπερβολική υγρασία στο τέλος προκαλεί σάπισμα και κακή αποθήκευση.

Λίπανση & καλλιεργητικές φροντίδες

Ενσωμάτωσε καλά χωνεμένο κομπόστ πριν τη φύτευση. Το φθινόπωρο και νωρίς την άνοιξη δώσε ένα αζωτούχο λίπασμα για να αναπτυχθεί καλό φύλλωμα, κάθε φύλλο αντιστοιχεί σε ένα «στρώμα» του κεφαλιού. Σταμάτησε το άζωτο όταν αρχίζει ο σχηματισμός του κεφαλιού.

Βοτάνισμα: Κράτα το σκόρδο καθαρό από ζιζάνια, γιατί ανταγωνίζεται αδύναμα. Σκορδοκόρφαδα: Στις hardneck ποικιλίες, κόψε το ανθικό στέλεχος (scape) όταν εμφανιστεί, τρώγεται και η αφαίρεσή του δίνει μεγαλύτερο κεφάλι.

Εχθροί του σκόρδου

Ασθένειες του σκόρδου

Προβλήματα & λύσεις

Συγκομιδή & αποθήκευση

Το σκόρδο είναι έτοιμο όταν τα κάτω 1/3 έως μισά φύλλα έχουν κιτρινίσει και ξεραθεί, συνήθως Μάιο-Ιούλιο. Μην περιμένεις να ξεραθούν όλα, γιατί το κεφάλι «ανοίγει» και χαλάει η διατήρηση. Ξέθαψε προσεκτικά με δικράνι, μην τραβάς με το χέρι.

Ακολουθεί το στέγνωμα (curing): άπλωσε ή κρέμασε τα φυτά ολόκληρα, με τα φύλλα, σε σκιερό, αεριζόμενο χώρο για 2-4 εβδομάδες. Μετά κόψε ρίζες και φύλλα (ή πλέξε πλεξούδες) και αποθήκευσε σε ξηρό, δροσερό χώρο. Έτσι το σκόρδο διατηρείται 6-10 μήνες.

Αποδόσεις & οικονομικά στοιχεία

Οι τιμές είναι ενδεικτικές και διαφέρουν ανά περιοχή, ποικιλία και χρονιά.

Θρεπτική αξία & οφέλη

Η αλισίνη του σκόρδου έχει αντιμικροβιακές και καρδιοπροστατευτικές ιδιότητες. Το ωμό, ψιλοκομμένο σκόρδο έχει την πιο ενεργή δράση.

Συχνά λάθη στην καλλιέργεια σκόρδου

• Ανάποδη φύτευση: Σκελίδα με τη μύτη κάτω δίνει στραβό ή μικρό κεφάλι.
• Φρέσκια κοπριά: Ευνοεί σήψεις, χρησιμοποίησε μόνο χωνεμένο κομπόστ.
• Ανοιξιάτικη φύτευση σε θερμές περιοχές: Χωρίς κρύο δεν σχηματίζεται καλό κεφάλι.
• Πότισμα μέχρι τη συγκομιδή: Χαλάει η διατήρηση, σταμάτα 2-3 εβδομάδες πριν.
• Σκόρδο του σούπερ μάρκετ: Συχνά ακατάλληλο, προτίμησε ντόπιες ή πιστοποιημένες σκελίδες.

Πρόγραμμα λίπανσης για το σκόρδο

Δεν χρειάζεται να είσαι γεωπόνος. Ακολούθησε αυτό το απλό πρόγραμμα και θα πας πολύ καλά.

Τι μου λένε τα φύλλα. Αν κιτρινίζουν τα κάτω, παλιά φύλλα, συνήθως λείπει άζωτο, δώσε μια αζωτούχα λίπανση. Αν κιτρινίζει το φύλλο αλλά τα νεύρα μένουν πράσινα, λείπει σίδηρος ή μαγνήσιο, κάνε έναν διαφυλλικό ψεκασμό με λίγο θειικό μαγνήσιο. Αν το φυτό μαραίνεται παρόλο που ποτίζεις, φταίει το πολύ νερό ή κάποια προσβολή στη ρίζα, όχι η έλλειψη λιπάσματος, οπότε μείωσε το πότισμα.

Καλλιέργεια σκόρδου σε γλάστρα και μπαλκόνι

Το σκόρδο καλλιεργείται μια χαρά σε γλάστρα ή ζαρντινιέρα στο μπαλκόνι, αρκεί να προσέξεις λίγα βασικά.

Γλάστρα και χώμα

Διάλεξε δοχείο γλάστρα ή ζαρντινιέρα με βάθος τουλάχιστον 20 εκατοστά. Το βάθος μετράει όσο και ο όγκος. Βάλε χαλαρό χώμα με λίγο κομπόστ που στραγγίζει καλά. Σιγουρέψου ότι έχει τρύπες στον πάτο και βάλε λίγο χαλίκι, γιατί το νερό που λιμνάζει σαπίζει τη ρίζα. Οι ανοιχτόχρωμες ή πήλινες γλάστρες κρατούν το χώμα πιο δροσερό από τις σκούρες πλαστικές.

Πόσα φυτά ανά γλάστρα

Φύτεψε τις σκελίδες 10 εκατοστά μεταξύ τους, με τη μύτη προς τα πάνω, ή πυκνά για πράσινο σκόρδο.

Θέση και ήλιος

Το σκόρδο μεγαλώνει τον χειμώνα, οπότε θέλει απλώς μια ηλιόλουστη θέση. Δεν έχει θέμα με καύσωνα, γιατί μαζεύεται στις αρχές του καλοκαιριού.

Πότισμα και λίπανση

Πότιζε λίγο, μόνο σε ξηρασία, και σταμάτα εντελώς τρεις εβδομάδες πριν το μάζεμα. Το χώμα στη γλάστρα στεγνώνει πολύ πιο γρήγορα από τον κήπο, οπότε έλεγχέ το κάθε μέρα το καλοκαίρι. Επειδή το νερό ξεπλένει τα θρεπτικά, λίπαινε πιο τακτικά, περίπου κάθε 15 μέρες με υγρό λίπασμα.

Συχνά λάθη στο μπαλκόνι

• Πολύ μικρή γλάστρα. Στο λίγο χώμα η ρίζα ασφυκτιά και το φυτό μένει πίσω.
• Ξεχνάμε το πότισμα. Στο μπαλκόνι το χώμα στεγνώνει σε μία μέρα με τη ζέστη.
• Γλάστρα χωρίς τρύπες αποστράγγισης, που κρατάει νερό και σαπίζει τη ρίζα.
• Φυτεύουμε τη σκελίδα ανάποδα, με τη μύτη κάτω, και βγαίνει στραβό κεφάλι.

Τι κάνουμε στον καύσωνα

Το ελληνικό καλοκαίρι έχει καύσωνες με 38 βαθμούς και πάνω. Δες τι κάνεις για να μην ταλαιπωρηθεί το σκόρδο τις πιο ζεστές μέρες.

• Σκίαση το μεσημέρι. Τις πολύ ζεστές μέρες βάλε ένα πανί ή σκιάδιο που κόβει το 30 ως 50 τοις εκατό του ήλιου, από τις 12 ως τις 5 το απόγευμα. Σε νότιο μπαλκόνι είναι σχεδόν απαραίτητο.
• Πότισμα νωρίς το πρωί. Πότιζε ελάχιστα, το σκόρδο θέλει λίγο νερό και τον καύσωνα μαζεύεται. Απόφυγε το πότισμα το καταμεσήμερο, το νερό εξατμίζεται και οι σταγόνες στα φύλλα λειτουργούν σαν φακοί και τα καίνε.
• Εδαφοκάλυψη. Ρίξε άχυρο, ξερά χόρτα ή κομπόστ γύρω από τη βάση. Κρατάει το χώμα δροσερό και υγρό και σε γλιτώνει από πολλά ποτίσματα.
• Όχι λίπανση στη ζέστη. Μη λιπαίνεις σε καύσωνα. Το φυτό είναι σε στρες και το λίπασμα το καίει. Περίμενε να πέσει η θερμοκρασία.
• Σημάδια ότι υποφέρει. Στο σκόρδο ο καύσωνας απλώς ωριμάζει το κεφάλι, δεν είναι πρόβλημα.

Το σκόρδο δεν φοβάται τη ζέστη γιατί μαζεύεται τον Μάιο με Ιούλιο. Αντίθετα, θέλει μια περίοδο κρύου νωρίτερα για να σχηματίσει σκελίδες, γι'αυτό φυτεύεται το φθινόπωρο.

Οι δουλειές μήνα με μήνα

Ένα γρήγορο ημερολόγιο για να ξέρεις κάθε μήνα τι σε περιμένει.

Μπορώ να κρατήσω σπόρους

Οι παραδοσιακές, σταθερές ποικιλίες δίνουν σπόρο που βγάζει ίδια φυτά, οπότε μπορείς να κρατήσεις σπόρο και να τον ξανασπείρεις του χρόνου δωρεάν. Τα υβρίδια F1 όμως δεν βγάζουν ίδια φυτά, τα παιδιά τους είναι ανακατεμένα και συχνά χειρότερα, οπότε δεν αξίζει να κρατήσεις σπόρο. Και τα παρθενοκαρπικά ή χωρίς σπόρους δεν δίνουν καλό σπόρο, εκεί αγοράζεις καινούριο κάθε χρονιά.

Το σκόρδο δεν σπέρνεται, φυτεύεται με σκελίδες. Κράτα τα καλύτερα και μεγαλύτερα κεφάλια σου και φύτεψε τις εξωτερικές, μεγάλες σκελίδες το φθινόπωρο. Έτσι φτιάχνεις σιγά σιγά μια δική σου ντόπια σειρά.

Φροντίδες μήνα-προς-μήνα

Συχνές ερωτήσεις